بازتابهای جشنواره
مهرداد علمداری
اشاره:
فيلم جايی ديگر نخستين ساخته بلند سينمايی مهدی کرمپور که سکانسهايی از آن به صورت انيميشن کار شده است، به اتفاقی در جشنواره بيستويکم تبديل شد. اما چگونه فيلمی که به بخش مسابقه راه نيافت و کارگردان و تهيهکنندهاش آن را از ساير بخشهای جشنواره نيز کنار کشيدند، توانست نظرها را به خود جلب کند؟ شرح ماجرا را در جشنواره فيلم فجر میخوانيد.
عصر روز 22 بهمن و در شرايطی که شب قبل از آن جشنواره به طور رسمی پايان يافته بود و برگزيدگان سيمرغها را به خانه برده بودند، سينما استقلال (سينمای ويژه رسانههای گروهی) شاهد اتفاقی بود که میتوان آن را به حادثه دقيقه 90 و شايد هم وقت اضافی جشنواره تشبيه کرد.
در اين روز قرار بود در سئانسهای باقیمانده، يک فيلم از بخش ميهمان و دو فيلم برگزيده جشنواره (به درخواست خبرنگاران) به نمايش درآيد. اما يک روز جلوتر اعلام شد که فيلم جايی ديگر ساخته مهدی کرمپور در يک سئانس اضافی در اين روز به نمايش گذاشته خواهد شد.
اهالی مطبوعات و خبرنگاران برای حاضر شدن در جلسه نمايش جايی ديگر دلايل قانعکنندهای داشتند. نخست اينکه اين فيلم ابتدا در خبری که در يکی از روزنامهها درج شد، در فهرست فيلمهای منتخب برای بخش مسابقه آمده بود، اما روابط عمومی جشنواره اين خبر را تکذيب کرد و در فهرست بعدی از اين فيلم اثری نبود. به هر حال انتظار میرفت که نخستين ساخته کرمپور در بخش مسابقه فيلمهای اول و ميهمان در جشنواره حضور يابد اما پس از انتشار اسامی ساير بخشهای جشنواره در هيچکدام از بخشهای جشنواره اثری از اين فيلم نبود.
در همان زمان خبرنگار پيلبان در تماسی با روابط عمومی جشنواره از سرنوشت جايی ديگر جويا شد و در مورد اين احتمال سؤال کرد که فيلم از جشنواره کنار کشيده باشد. اما يکی از همکاران روابط عمومی ضمن اينکه ما را شديداً از ايجاد شايعه پرهيز میداد و به خاطر اين بدگمانی توبيخ میکرد، پاسخ درباره سرنوشت اين فيلم را به چند ساعت بعد و صحبت مدير روابط عمومی موکول کرد، سرانجام در گفتوگوی ما با کامران ملکی مشخص شد که تهيهکننده و کارگردان جايی ديگر در اعتراض به عدم انتخاب فيلمشان در بخش مسابقه آن جشنواره بيرون کشيدهاند. به هر حال همين بحثهای حول فيلم آن را قبل از نمايش بحثانگيز ساخته بود.
مهدی کرمپور روز 27 دی ماه در واکنش به پذيرفته نشدن فيلم خود در بخش مسابقه جشنواره فيلم فجر در گفتوگويی با خبرگزاری جمهوری اسلامی اعمال سليقه و برخوردهای شخصی را آفتی در حوزه داوری جشنواره خواند و افزود: «برخی تصور میکنند به دليل نوع مسئوليت میتوانند در عرصه فرهنگ و هنر به ارائه خط مشی بپردازند.» وی همچنين از اينکه چنين برخوردهايی جشنواره را به مکانی برای عرضه آثار سطحی، دولتی و مستند داستانی با موضوعات خنثی تبديل کرده است، انتقاد کرد.
به هر حال دليل ديگر برخی از مطبوعاتیها و منتدين برای تماشای اين فيلم ابتکاری بود که کرمپور در اين فيلم به کار بسته بود، يعنی استفاده از سکانسهای انيميشن در يک فيلم زنده، ابتکاری که در هر صورت نوآوری محسوب میشود. در توضيح داستان جايی ديگر آمده که اين فيلم با تلفيقی از سينمای زنده و انيميشن داستان سه نسل از آدمهايی است که به دنبال آرمانشهر خود در جايی ديگر میگردند. و شايد به دليل همين رويکرد بود که سازندگان فيلم توقع داشتند اثرشان مورد توجه هيأت انتخاب قرار بگيرد. چنانچه کرمپور باز هم در همان گفتوگو میگويد: «تصور میکردم که فيلمم به دليل نوع نگاه، در مقايسه با ديگر فيلمهای متقاضی جشنواره مورد توجه قرار بگيرد. و عرصهای را برای قضاوت عمومی پيدا کند.»
اما آخرين دليل برای مطبوعاتیها که اين سئانس را از دست ندهند، کارهای قبلی کرمپور بود. آن دسته از علاقهمندان سينما که کارهای کوتاه اين کارگردان را تعقيب کرده بودند، برای نخستين فيلم بلند نيز کاری قابل تأمل را انتظار میکشيدند.
به هر حال نمايش جايی ديگر در سالن ويژه رسانههای عمومی در حالی آغاز شد که در آخرين روز جشنواره و در ساعت 2 بعدازظهر سالن تقريباً پر شده بود. علاوه بر آنچه گفته شد شايعه توقيف فيلم و اينکه ديگر به نمايش درنخواهد آمد، اکثر مطبوعاتیها را به سينما کشانده بود. حتی در اين بين برخی چهرههای سينمايی مثل ناصر تقوايی ديده میشدند.
فيلم جايی ديگر با حضور کارگردان و برخی عوامل سازنده اين فيلم در سالن سينمای استقلال، تنها نمايش خود را در جشنواره فيلم فجر يافت. و مورد استقبال حاضرين قرار گرفت. صحبت در مورد فيلم و بخشهای زنده و انيميشن آن را به زمانی ديگر وامیگذاريم و انشاءالله به اکران عمومی آن. چراکه کارگردان فيلم در صحبت با خبرنگار ما هرگونه شايعهای در مورد توقيف فيلم را تکذيب کرد و اظهار داشت دليلی برای توقيف فيلم وجود ندارد.
فعلاً در مورد جايی ديگر همين را بگوييم که فيلم در مورد انسانهايی است که هر يک به سبب مشکلاتی سودای ترک وطن و رفتن به آن سوی آبها را دارند. اما در پايان درمیيابند که جای ديگری را بايد همين جا بسازند.
پيلبان، اسفندماه 1381، شماره 12، صفحه 21
محمد شکيبی:
معترضترين و بهترين فيلم امسال «جايی ديگر» بود که خارج از برنامه و فقط در آخرين روز جشنواره در سينمای ویژهی مطبوعات نمايش داده شد. در اين فيلم تلفيقی موثر از انيميشن و سينمای زنده به تماشاگر کمک میکرد به درونمايهی فيلم نزديکتر شود. اثری که به بسياری از مفاهيم مورد تاکيد رسانههای داخلی در اين سالها از زاويهای متفاوت نگاه میکند و بعضی باورهای نهادیشده را به چالش میکشد. عدهای زن و مرد جوان در جزيرهی کيش گرد آمدهاند تا به کمک فردی که معلوم نيست مصلح است يا دلال، مامور بيگانه است يا يک منتقد داخلی روشنبين، شياد است يا همدل، تاجر است يا انديشمند، از طريق دريا و قاچاقی به خارج از کشور مهاجرت کنند. هر کدام از آنها دلايل ويژهای دارند که انگيزهی مهاجرتشان را منطقی و پذيرفتنی نشان میدهد. اما در پايان يکی که دليلش از همه پذيرفتنیتر است و ماندن در اينجا هيچ کمکی به او نمیکند، راه سفر را در پيش میگيرد؛ مردی با تمايلات زنانه که خواستار تغيير جنسيت است.
ماهنامهی فيلم، شمارهی 297، اسفند 1381، صفحهی 32.
بابک غفوریآذر:
... دغدغهها و علائق اين نسل را در نخستين ساختهی مهدی کرمپور (جايی ديگر) هم میتوان يافت. اين فيلم متاسفانه در برنامهی جشنواره نبود و تنها يک سانس در سينمای مطبوعات به نمايش درآمد. کرمپور در جايی ديگر به مسالهی مهاجرت ـ نه از نوع فرار مغزها، بلکه در نوعی زهاسازی آدمهايی که بنا بههر دليلی مطلوب خود را در جايی ديگر میجويند ـ میپردازد. کارگردان تحت تاثير بعضی دلبستگیهای اين نسل، مانند موسيقی راک و پاپ، ساختاری تو در تو و در لحظاتی کليپگونه با تاثير از «ديوار» آلن پارکر و ساختههای ديويد فينچر انتخاب کرده و بهجای اينکه در جستجوی علت اين "کندن" باشد، جريان رسيدن اين افراد به محل عزيمت را روايت میکند و در اين راه نقبی به انگارهها و تغييرات جامعه میزند. استفادهی هوشمندانه و جاافتاده از موسيقی با همراهی نوعی انيميشن خاص که طعنههايی به نوع فيلمها و موزيکهای مطلوب اين نسل است، فيلم را بيشتر به ذهنيات اين گروه از افراد اجتماع نزديک میکند.
ماهنامهی فيلم، شمارهی 297، اسفند 1381، صفحهی 44.
محمدرضا باباگلی:
... جايی ديگر (مهدی کرمپور) را ديدم که در ردهی فيلمهای تجربی، اثری متفاوت و ديدنیست که مسالهی مهمی را هم طرح میکند؛ يعنی حق حيات و انتخاب. اميدوارم همهی ما، اعم از منتقد، فيلمساز و تماشاگر، «حق انتخاب» داشته باشيم.
ماهنامهی فيلم، شمارهی 297، اسفند 1381، صفحهی 51.
مصطفی جلالی فخر:
... کارگردانی و دکوپاژ مهدی کرمپور در جايی ديگر هم زحمت و حاهطلبی اميدبخشش را نشان میداد...
ماهنامهی فيلم، شمارهی 297، اسفند 1381، صفحهی 52.
